Inkoopprofessionals in de drukwerkbranche hebben in toenemende mate behoefte aan serieuze informatie over de mate van duurzaamheid van drukwerkproducties. Het kan daarbij gaan om cijfers die inzicht geven in de hoeveelheid CO2-uitstoot, maar ook om gegevens over bijvoorbeeld de herkomst of het productieproces van gebruikte materialen zoals papier.

Om tegemoet te komen aan die behoefte zijn door diverse organisaties en instanties verschillende keurmerken in het leven geroepen, met name voor papier. De keurmerken verschillen van elkaar wat betreft uitgangspunten en doelstellingen, maar ook wat betreft het deel van de productieketen waaraan het keurmerk wordt verleend.

Hieronder volgt een overzicht van keurmerken voor papier en papierverwerkende industrie, met een korte beschrijving en het beeldmerk. Met dit overzicht beogen we overigens niet volledig te zijn.

Milieukeur
Der blaue Engel
Nordic Swan
FSC en PEFC
Ecolabel
ISO
Kringlooplogo
Cradle to Cradle

Milieukeur
Milieukeur is het Nederlandse milieukeurmerk voor producten en diensten. Het keurmerk wordt verleend wanneer een product, vergeleken met soortgelijke producten, minder belastend is voor het milieu.

Ten aanzien van papier(productie) worden met name strenge eisen gesteld aan onder meer bosbeheer en de toepassing van schadelijke stoffen. Om in aanmerking te komen voor dit keurmerk behoeft papier niet voor 100% uit oud papier te zijn gemaakt.

Der Blaue Engel
Der Blaue Engel is het officiële Duitse milieukeurmerk. Het bestaat sinds 1978 en is daarmee 's werelds oudste milieukeurmerk. Het keurmerk is vergelijkbaar met het Nederlandse Milieukeur; het geeft onder meer aan dat het product minder milieubelastend is dan soortgelijke producten. Stichting Milieukeur en de Blaue Engel hebben regelmatig overleg en criteria worden vaak op elkaar afgestemd.

In het symbool zelf staat de reden aangegeven waarom het product minder milieubelastend is, bijvoorbeeld 'energiebesparend'. In Nederland zien we Der Blaue Engel onder meer op papier en papierproducten, elektrische apparaten, CV-ketels, kopieerapparaten en computers.

De eisen van de Blaue Engel voor gerecycleerd papier gaan verder dan het bosbeheer alleen. Papier met dit label moet voor 100% bestaan uit hergebruikt 'post consumer waste' (oud papier) en er geldt een fors aantal niet toegestane schadelijke grond- en hulpgrondstoffen.

Nordic Swan
Nordic Swan is een initiatief van de overheden in Noorwegen, Zweden, Finland, IJsland en Denemarken. Doel van Nordic Swan is het bewerkstelligen van een duurzame samenleving door middel van duurzame consumptie. Het keurmerk geeft inzicht in de milieugerelateerde maatregelen die worden genomen tijdens de levenscyclus van papier en het wordt gecontroleerd door een onafhankelijke instelling.

Om het label te verkrijgen, moet aan strenge criteria worden voldaan:
  • de uitstoot van een aantal vervuilende stoffen moet beneden een bepaalde drempel liggen;
  • de oorsprong van verse vezels (afkomstig van hout) moet geverifieerd kunnen worden;
  • de vezels mogen niet uit bossen komen die om biologische of sociale redenen beschermd worden.
De eisen voor het Nordic Swan label zijn zodanig geformuleerd dat alleen fabrieken eraan voldoen die gebruik maken van de beste pulp.

FSC en PEFC
FSC en PEFC zijn beide ecolabels. Het gaat bij deze labels om de oorspronkelijke bron waarvan de eindproducten zijn gemaakt. Dat wil zeggen: beide labels beoordelen de wijze van bosbeheer, niet de producten papier en karton als zodanig noch het productieproces van papier. De partners van Printernational zijn FSC- en/of PEFC gecertificeerd.

FSC staat voor Forest Stewardship Council (ofwel Raad voor Goed Bosbeheer). Het is een onafhankelijke, internationale organisatie, in 1993 opgericht door internationale milieu- en mensenrechtenorganisaties, enkele inheemse bevolkingsgroepen en bedrijven uit de houtsector.

FSC stelt zich ten doel om de bossen in de tropen te beschermen tegen vernietiging en aantasting. Daartoe stelde FSC als eerste internationaal toepasbare principes en criteria op voor duurzaam bosbeheer en certificering. De principes hebben als uitgangspunt sociaal-culturele relevantie, economische levensvatbaarheid en ecologische verantwoordheid.

Om duurzaam bosbeheer te bevorderen zorgt FSC voor certificering van bos en labelling van het hout afkomstig uit gecertificeerde bossen. FSC is een keurmerk. Een FSC-certificaat garandeert dat een bos verantwoord wordt beheerd. Het FSC-logo stelt de consument in staat producten te herkennen die afkomstig zijn uit duurzaam beheerde bossen. Inmiddels heeft FSC circa 1000 boscertificaten uitgereikt, goed voor ruim 100 miljoen ha. duurzaam beheerd bos.

FSC-gecertificeerd papier kan verschillende labels hebben:
  • FSC 100% label: papier gemaakt van uitsluitend pulp (hout) uit FSC-gecertificeerde bossen
  • FSC Mix label: papier gemaakt van minimaal 50% pulp (hout) vanÊFSC-gecertificeerde bron; de overige pulp bestaat uit gerecycled materiaal en/of hout uit FSC gecontroleerde bronnen
  • FSC Recycled label: papier gemaakt van minimaal 85% post-consumer gerecycled materiaal (de rest is pre-consumer gerecycled materiaal)
PEFC is een onafhankelijke organisatie die duurzaam bosbeheer stimuleert. Zij voorziet in een internationaal systeem van boscertificering dat is gebaseerd op onderlinge erkenning van nationale of regionale boscertificeringsystemen.

PEFC heeft eigen, onafhankelijke en internationaal geaccepteerde richtlijnen voor duurzaam bosbeheer en certificering opgesteld. PEFC biedt consumenten daarmee de zekerheid van duurzame herkomst en productie van hout- en papierproducten.

Er is sprake van een onafhankelijke toetsing van het systeem door derden. Inmiddels is circa 250 miljoen ha. bos PEFC gecertificeerd.

Ecolabel
Het Europees milieukeurmerk Ecolabel is een ecolabel voor non-foodproducten en -diensten. De Europese Commissie beheert het Ecolabel. Elke lidstaat heeft een zogeheten competent body, een organisatie die verantwoordelijk is voor de implementatie van het keurmerk in het desbetreffende land. In Nederland is de Stichting Milieukeur competent body.

Het keurmerk geeft aan dat papier met dit label voldoet aan bepaalde milieucriteria. Net als het Nordic Swan label heeft het Ecolabel hoofdzakelijk betrekking op de milieubelasting van de papier- of kartonfabriek.

Criteria hebben onder meer betrekking op emissie van zwavel en CO2 uit niet hernieuwbare bronnen en het energieverbruik per 1.000 kg geproduceerd papier. Nieuwe houtvezels (cellulose) in het papier dienen afkomstig te zijn uit duurzaam beheerde bossen.

ISO
ISO (International Standards Organisation) is een voorbeeld van een proceslabel dat zich richt op het productieproces als zodanig. ISO heeft een serie standaarden en richtlijnen ontwikkeld met betrekking tot het milieu. Deze staan bekend als de EN ISO 14000 serie. De bekendste daarvan is de ISO 14001-standaard.

De ISO-standaard 14001 behelst het opzetten van een (administratief) milieumanagement systeem. Deze standaard stelt overigens geen absolute milieudoelstellingen, bijvoorbeeld voor de uitstoot van CO2. Europa heeft daarnaast haar eigen milieustandaard (EMAS). Die gaat wat het milieu betreft verder dan ISO 14001.

Kringlooplogo
De Moebius Loop is het logo dat aangeeft dat het betreffende (papieren of kartonnen) product terug kan in de (papier)kringloop. Het wijst dus op de herbruikbaarheid van het materiaal. Kringlooppapier wordt gemaakt van oud papier of karton. Het oud papier wordt schoongemaakt, ontinkt en opgelost in water. De pulp die zo ontstaat dient als grondstof voor nieuw papier of karton.

Vanuit het oogpunt van duurzaamheid is kringlooppapier een goede keuze. De grondstoffen zijn immers afkomstig uit oud papier en dat spaart hout, vermijdt gebruik van grond voor boomplantages en helpt de afvalberg verkleinen. Kringlooppapier is chloorvrij gebleekt. Bovendien is voor de omzetting van oud papier naar vezelpulp veel minder energie nodig dan voor de verwerking van houtvezels naar papierpulp.

Het onderstaande Papier- en Karton Kringlooplogo zegt, in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, niets over het gebruik van oud papier bij de productie. Het geeft alleen aan dat het product na gebruik bij het oud papier kan. FSC heeft een label voor gerecycled papier ontwikkeld; het FSC Recycled label. Dit geeft aan dat het papier is gemaakt van minimaal 85% post-consumer gerecycled materiaal (de rest is pre-consumer gerecycled materiaal).

Cradle-to-cradle
Producten en materialen met het cradle-to-cradle-logo voldoen aan eisen op het gebied van milieuvriendelijk-intelligent ontwerpen. Een cradle-to-cradle-certificering geeft bedrijven mogelijkheden om doelstellingen op het gebied van duurzaamheid te meten.

Het gaat om het gebruik van milieuvriendelijke en gezonde materialen, het ontwerpen voor materiaalhergebruik, het gebruik van zonne-energie, water en strategie‘n met sociale verantwoordelijkheid.

De centrale gedachte achter de cradle-to-cradle-filosofie (C2C) is dat alle gebruikte materialen aan het eind van de levensduur van het ene product zonder kwaliteitsverlies kunnen worden hergebruikt en ingezet in een ander product.

Er zijn onder meer verpakkingen, kantoorpapier en andere papier- en kartonproducten cradle-to-cradle gecertificeerd.